Krem pod oczy — czy to marketing, czy naprawdę potrzebny?

Odkąd pamiętam konsultacje w medycynie estetycznej, krem pod oczy jest jednym z najczęściej wybieranych „pierwszych kosmetyków z górnej półki” kupowanych przez kobiety zaczynające poważniej podchodzić do pielęgnacji. Zwykle jest to niewielki słoiczek za dwu- lub trzycyfrową sumę, reklamowany jako „specjalnie opracowany dla delikatnej okolicy oczu”. W gabinecie często słyszę pytanie, czy to naprawdę ma sens, czy to wyłącznie marketing. Odpowiedź, jak zwykle w medycynie estetycznej, leży pośrodku — i chcę ją w tym tekście uporządkować. Co rzeczywiście robi krem pod oczy, czego od niego sensownie oczekiwać, a czego nigdy nie dostarczy.

Skóra okolicy oczu — dlaczego jest inna

To argument, od którego zaczyna się każdy opis kremu pod oczy, i akurat jest prawdziwy. Skóra wokół oczu jest cieńsza — ok. 0,3–0,5 mm, podczas gdy na policzkach 2–3 mm. Ma mniej gruczołów łojowych, więc szybciej się odwodnia i szybciej widać na niej zmarszczki. Podlega intensywnej mimice (mrugamy kilkanaście tysięcy razy dziennie, mrużymy oczy w słońcu, uśmiechamy się), przez co już w wieku 30+ pojawiają się pierwsze zmarszczki dynamiczne (tzw. kurze łapki). Pod cienką skórą prześwitują drobne naczynia krwionośne (stąd czasem fioletowe lub niebieskawe cienie).

Te cechy anatomiczne uzasadniają, że okolicy oczu warto poświęcić uwagę. Ale czy uzasadniają osobny krem? To już inna sprawa.

Kontrowersyjna teza, której bronię w gabinecie

Dużą część „specjalnych kremów pod oczy” na rynku stanowią zwykłe, lżejsze kremy nawilżające zapakowane w mniejsze słoiczki i sprzedawane z dwu- lub trzykrotnie wyższą marżą niż ten sam producent bierze za krem na twarz. Składy są zwykle niemal identyczne — mniejsza ilość tych samych emolientów, te same humektanty (gliceryna, kwas hialuronowy), ewentualnie dodany kwas traneksamowy albo kofeina. Kobieta płaci więcej za mniejszą objętość produktu, który praktycznie niczym się nie różni od dobrego kremu nawilżającego.

Czy to oznacza, że kremu pod oczy wcale nie warto kupować? Nie. Oznacza to tyle, że warto wiedzieć, co konkretnie chcesz osiągnąć, i dobierać produkt pod to. Bo pewne składniki w pewnych stężeniach naprawdę pomagają — a inne są wyłącznie wsparciem marketingu.

Co rzeczywiście może pomóc — składniki z dowodami

Z kilku tuzinów składników reklamowanych jako „aktywne w okolicy oczu” z jako tako ugruntowanym działaniem pozostaje kilka.

Kwas hialuronowy i gliceryna. Nawilżenie — najbardziej podstawowa i najpewniejsza funkcja kremu pod oczy. Dobrze nawilżona skóra wygląda gładszej, drobne zmarszczki się spłycają, okolica oka wygląda świeżej. Nawilżenie jest reversiblne — znika po kilku godzinach, dlatego krem nakłada się codziennie.

Kofeina miejscowo. Ma właściwości obkurczające naczynia krwionośne. Pomaga na poranny obrzęk pod oczami (nasilony przez retencję wody, sól w diecie, zmęczenie) i na przekrwienie cienia naczyniowego. Efekt jest krótkotrwały (kilka godzin), lokalny, nie zmienia fundamentalnie anatomii, ale u wielu osób zauważalny. Typowe stężenia 3–5 procent. Po paru godzinach efekt mija.

Peptydy. Zwykle sygnałowe, mające teoretycznie stymulować produkcję kolagenu. Dowody na rzeczywiste spłycenie zmarszczek są umiarkowane — niektóre peptydy mają dane kliniczne, inne tylko marketing. Nie szkodzą, bywają pomocne jako dodatek, ale nie oczekuj, że same w sobie usuną zmarszczki.

Retinol — ale bardzo ostrożnie. Retinoidy mają udowodnioną skuteczność w redukcji drobnych zmarszczek, ale okolica oczu jest wrażliwa. Zbyt wysokie stężenie wywołuje zaczerwienienie, złuszczanie, pieczenie. Dla okolicy oczu sensowne są bardzo niskie stężenia (0,01–0,05 procent retinolu, niższe niż na twarz), stosowane co kilka dni, wprowadzane stopniowo. Nie w ciąży i karmieniu.

Filtr SPF. To składnik, którego w „kremach pod oczy” zwykle brakuje — i paradoksalnie najbardziej by pomógł. Okolica oczu jest jednym z pierwszych miejsc, gdzie widać fotostarzenie. Codzienna fotoprotekcja całej twarzy, w tym okolic oczu, to najskuteczniejszy przeciwstarzeniowy nawyk, jaki można sobie wyrobić. Więcej o tym piszę w tekście o SPF.

Witamina C, niacynamid. Dla cieni o charakterze pigmentowym (nie każde cienie takie są — o tym dalej). Mają też działanie antyoksydacyjne.

Co NIE działa lub działa krótkotrwale

• „Tajemnicze kompleksy” z owoców egzotycznych, ślimaków, fermentów — zwykle bez wiarygodnych dowodów klinicznych poza tymi sponsorowanymi przez producenta
• „Efekt liftingujący” widoczny po 30 sekundach — to efekt chwilowego wygładzenia skóry przez substancje napinające (np. krzemianę, polimery filmotwórcze), które znikną po zmyciu. Nie jest to żadna realna korekta zmarszczek
• „Redukcja cieni o 50 procent w 4 tygodnie” — zwykle claims marketingowe oparte na wewnętrznych „badaniach” producenta, bez publikacji w recenzowanych czasopismach
• „Krem liftingujący powiekę górną” — opadająca powieka to problem anatomiczny (osłabiona struktura, utrata kolagenu, nadmiar skóry), którego żaden krem nie naprawi. Rozwiązaniem jest blefaroplastyka lub zabieg chirurgiczny
• „Usuwa worki pod oczami” — worki tłuszczowe pod oczami to wypuklenie tkanki tłuszczowej — również problem anatomiczny, nie kosmetyczny
• Produkt z „kolagenem” — cząsteczka kolagenu jest za duża, żeby wniknąć w skórę. Działa co najwyżej jako humektant na powierzchni

Ciemne cienie — trzy typy, trzy podejścia

Ten punkt jest szczególnie ważny, bo pacjentki często kupują kremy pod oczy „na cienie”, nie wiedząc, jakiego typu cienie mają. A od tego zależy, czy cokolwiek pomoże.

Cienie pigmentowe (barwnikowe, brązowe). To nadmiar melaniny w skórze dolnej powieki — częstsze u osób z ciemniejszymi fototypami, genetyczne (u kilku członków rodziny podobne), czasem związane z tarciem skóry (alergiczne zapalenie spojówek, katar sienny, pocieranie). Wyglądają brązowo. Reagują na składniki rozjaśniające — niacynamid, witaminę C, kwas azelainowy, hydrochinon (na receptę). Zmniejszenie pigmentacji jest realne, ale stopniowe i zwykle częściowe.

Cienie naczyniowe (niebieskawe, fioletowe). Prześwitujące przez cienką skórę drobne żyły i naczynia krwionośne. Nasilają się przy zmęczeniu, niedoborze snu, anemii, po alkoholu, przy retencji wody. Reagują umiarkowanie na kofeinę miejscowo (obkurcza naczynia), niacynamid (wzmacnia barierę skóry, zmniejsza przezierność). Pełne usunięcie kremem jest bardzo trudne — można zauważalnie poprawić, ale nie zlikwidować. Dla utrwalonych cieni naczyniowych rozwiązaniem są lasery naczyniowe (np. Nd:YAG) lub camouflage makijażem.

Cienie strukturalne (tzw. dolina łez). Anatomiczne zapadnięcie tkanki podskórnej tuż pod dolną powieką, tworzące cień przy każdym oświetleniu z góry (czyli zwykle). Nasila się z wiekiem, gdy ubywa tłuszczu w tej okolicy. Żaden krem tu nie pomoże — problem jest głębszy niż działanie kosmetyku. Rozwiązaniem jest zabieg wypełniaczem (kwas hialuronowy, specjalny preparat do okolicy oczu, zabieg wykonywany przez doświadczonego lekarza, bo to trudna okolica) albo wstrzyknięcie własnego tłuszczu. Szczegóły w tekście o fillerach z kwasu hialuronowego.

Samodzielna ocena typu cieni: rozciągnij skórę dolnej powieki lekko w dół. Jeśli cień pozostaje brązowy — najpewniej pigmentowy. Jeśli staje się bardziej sinawy — naczyniowy. Jeśli zanika (bo rozciągnięcie wygładziło zagłębienie) — strukturalny. Oczywiście to tylko orientacyjny test, w gabinecie ocenia się dokładniej.

Worki pod oczami — kiedy krem nie pomoże

Dwa różne zjawiska nazywa się „workami pod oczami”.

Obrzęk poranny (retencja wody) — to odwracalne, minimalnie pomoże kofeina miejscowa, chłodna kompresa, ograniczenie soli w diecie, pozycja do spania z lekko uniesioną głową. Zanika w ciągu dnia.

Worki tłuszczowe (wypuklenie tkanki tłuszczowej zaoczodołowej) — stałe, anatomiczne. Nasilają się z wiekiem. Żaden krem ich nie wycofa. Rozwiązaniem jest blefaroplastyka dolna (lower blepharoplasty) — zabieg chirurgiczny wykonywany przez chirurga plastycznego lub okulistę specjalizującego się w chirurgii powiek. W niektórych przypadkach alternatywą jest korekta kwasem hialuronowym w dolinie łez, która optycznie wyrównuje konturowo obszar.

Codzienny minimum — sensowny protokół

Pytanie „czego naprawdę potrzebuję pod oczy” zwykle kwituję następująco:

1. Łagodne mycie — bez szorowania, bez alkoholowych tonikęw; zmywanie makijażu oczu dedykowanym łagodnym płynem lub olejkiem
2. Nawilżenie rano — lekki krem lub żel z kwasem hialuronowym i gliceryną (może to być ten sam krem, którego używasz na twarz, jeśli nie jest zbyt ciężki)
3. SPF 30–50 codziennie — na całą twarz, w tym okolice oczu. Uważaj, żeby nie wejść w oko; filtry mineralne zwykle lepiej tolerowane
4. Opcjonalnie kofeina lub peptydy rano — jeśli masz poranny obrzęk lub cienie naczyniowe
5. Nawilżenie wieczorem — nieco bogatszy krem, jeśli skóra jest sucha
6. Opcjonalnie retinol w niskim stężeniu 2–3 razy w tygodniu wieczorem — dla zmarszczek dynamicznych i profilaktyki, po 30. roku życia. Nie w ciąży
7. Cierpliwość i regularność — efekty widać po 2–3 miesiącach, nie po 2 tygodniach

Taki protokół nie wymaga kupna osobnego kremu pod oczy. Może go zastąpić dobry krem nawilżający na twarz + filtr + opcjonalnie serum z kofeiną. Jeśli wolisz mieć osobny produkt, wybierz krem pod oczy, który ma sensowne składniki w pracujących stężeniach, nie lożyskow z wyciągiem z diamentu.

Kiedy krem nie wystarczy — kiedy zabieg

Są problemy okolicy oczu, w których żaden kosmetyk nie przyniesie wymiernego efektu. Warto wtedy realistycznie ocenić opcje zabiegowe:

• Głębokie kurze łapki (zmarszczki dynamiczne boczne oka) — toksyna botulinowa to metoda pierwszego wyboru. Działa 3–4 miesiące, zabieg powtarza się 2–3 razy w roku. Skuteczność wysoka, profil bezpieczeństwa dobry
• Dolina łez, cień strukturalny pod okiem — filer z kwasu hialuronowego (dedykowany do okolic oczu, u doświadczonego lekarza). Trwałość zwykle 9–12 miesięcy
• Opadająca powieka górna, nadmiar skóry — blefaroplastyka górna (zabieg chirurgiczny). Efekt trwały
• Worki tłuszczowe dolne — blefaroplastyka dolna lub korekta fillerem (kompensacyjna)
• Zmarszczki statyczne, cienka skóra, utrata jakości — mezoterapia, radiofrekwencja mikroigłowa, laser frakcyjny nieablacyjny
• Cienie naczyniowe utrwalone — laser naczyniowy (Nd:YAG), u dermatologa
• Cienie pigmentowe — pielęgnacja rozjaśniająca, peelingi, ewentualnie laser (u doświadczonego specjalisty, ostrożnie)

Nie każda pacjentka potrzebuje zabiegu i nie każda powinna się na niego decydować w pierwszym odruchu. Ale szczera rozmowa w gabinecie obejmuje wskazanie, jakie są granice działania kosmetyku, a gdzie zaczyna się obszar procedur medycznych. Jeśli kupujesz piąty krem pod oczy i żaden nie „usunął” twoich cieni albo zmarszczek — być może ten problem od początku wymagał innego narzędzia.

O samych zmarszczkach i zabiegach, które na nie działają, piszę również w osobnym tekście: zmarszczki — naturalny, niechciany objaw starzenia.

Podsumowanie

Krem pod oczy nie jest czystym marketingiem, ale nie jest też magicznym produktem, którym najczęściej próbują go pokazać reklamy. To, na co możesz realistycznie liczyć, to nawilżenie, umiarkowane zmniejszenie obrzęku (kofeina), subtelne działanie przeciwzmarszczkowe przy dobrym składzie (retinol, peptydy). Na co nie możesz liczyć: usunięcie worków tłuszczowych, likwidacji doliny łez, liftingu opadającej powieki, radykalnej zmiany cieni głęboko utrwalonych.

Jeśli kupujesz krem pod oczy, czytaj skład, nie reklamę, i wiedz, co chcesz uzyskać. Dla większości osób codzienny krem nawilżający na twarz, konsekwentnie stosowany filtr SPF i — jeśli wskazane — odpowiednio dobrana procedura medyczna dadzą znacznie lepszy efekt niż kolekcja trzech różnych kremów pod oczy za setki złotych.

Przeczytaj też

• 

  Brodawki wirusowe (HPV skóry) — czym są, jak się ich pozbyć

• 

  Pielęgnacja skóry męskiej — golenie, po 40. roku życia, typowe problemy

• 

  Łuszczyca — codzienna pielęgnacja, która ułatwia życie obok leczenia