Kwasy AHA, BHA i PHA — który kwas do której skóry (przewodnik 2026)

Spis treści

Kwasy AHA, BHA i PHA — różnice w mechanizmie, stężenia, dopasowanie do typu skóry. Który kwas do trądziku, przebarwień, skóry wrażliwej. Przewodnik lekarski 2026.

Kwasy AHA, BHA i PHA to trzy grupy składników złuszczających w pielęgnacji domowej, a wybór zależy od celu i tolerancji skóry: AHA służą głównie do wygładzania powierzchni, kwas salicylowy (BHA) trafia do skóry tłustej i trądzikowej, PHA do skóry wrażliwej. Dla kosmetyków z AHA panel CIR przyjął stężenie do 10% i pH co najmniej 3,5 (FDA, stan na październik 2026).

Czym różnią się AHA, BHA i PHA?

Podział na trzy grupy wynika z budowy cząsteczki, która wpływa na rozpuszczalność kwasu i na to, jak mocno drażni skórę. Przegląd z 2010 roku (Kornhauser i wsp.) zaznacza, że mechanizmy działania kwasów hydroksylowych wciąż wymagają dokładniejszego wyjaśnienia, a same kwasy stosuje się w kosmetykach i w dermatologii od dziesięcioleci.

  • AHA (alfa-hydroksykwasy, alpha-hydroxy acids) rozpuszczają się w wodzie. Najczęściej używa się kwasu glikolowego i mlekowego, rzadziej migdałowego, winowego, jabłkowego i cytrynowego.
  • BHA (beta-hydroksykwasy) w kosmetykach to zwykle kwas salicylowy, rozpuszczalny w tłuszczach. Według tego samego przeglądu nazywanie go beta-hydroksykwasem jest chemicznie nieścisłe, ale w pielęgnacji nazwa BHA się przyjęła.
  • PHA (polihydroksykwasy, polyhydroxy acids) mają co najmniej dwie grupy hydroksylowe. Najbardziej znane to glukonolakton i kwas laktobionowy.

Przeglądy z 2004 i 2009 roku (Grimes i wsp.; Green i wsp.) opisują PHA jako kwasy o działaniu zbliżonym do AHA, ale słabiej drażniące. Warto pamiętać, że to głównie opracowania przeglądowe i małe badania. Dużych badań z randomizacją, które porównywałyby PHA z AHA na skórze wrażliwej, w przeanalizowanych źródłach nie znaleźliśmy.

AHA: kwas glikolowy, mlekowy i pozostałe

AHA to najlepiej opisana grupa, a najczęściej używanym kwasem w niej jest kwas glikolowy (przegląd Green i wsp. z 2009 roku). Przeglądy wiążą AHA z poprawą szorstkości, przebarwień i innych cech skóry zniszczonej przez słońce, a kwas glikolowy bywa stosowany także w produktach na przebarwienia i trądzik.

Kwas glikolowy ma jedną udokumentowaną wadę: w badaniu opisanym w przeglądzie z 2010 roku 10% kwas glikolowy stosowany sześć dni w tygodniu przez cztery tygodnie (16 osób) zwiększył wrażliwość skóry na promieniowanie UVB. Efekt ustąpił w ciągu tygodnia od odstawienia. Przy kwasie mlekowym, migdałowym, winowym, jabłkowym i cytrynowym nie znaleźliśmy porównań, które pozwoliłyby uznać któryś z nich za łagodniejszy lub skuteczniejszy od glikolowego, dlatego takich twierdzeń nie powtarzamy.

Amerykański panel CIR uznał kosmetyki z AHA za bezpieczne przy stężeniu do 10%, pH co najmniej 3,5 i przy ochronie przed słońcem, o czym mówi strona FDA o alfa-hydroksykwasach. Dotyczy to wyłącznie produktów konsumenckich, nie preparatów gabinetowych.

BHA: kwas salicylowy w skórze tłustej i trądzikowej

Kwas salicylowy (salicylic acid) rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego stosuje się go przy skórze tłustej i w trądziku. W wytycznych American Academy of Dermatology z 2024 roku miejscowy kwas salicylowy otrzymał rekomendację warunkową, czyli słabszą niż nadtlenek benzoilu i retinoidy miejscowe.

Dowody na skuteczność są ograniczone. Przegląd Cochrane z 2020 roku (49 badań, 3880 osób, głównie z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem) ocenił jakość danych o kwasie salicylowym jako niską lub bardzo niską. W jednym małym badaniu (46 osób) nie stwierdzono różnicy w ogólnej ocenie poprawy między kwasem salicylowym a tretinoiną.

W produktach przeciwtrądzikowych bez recepty monografia FDA dopuszcza kwas salicylowy w stężeniu od 0,5 do 2% (21 CFR 333.310, stan na październik 2026). W małym badaniu opisanym w przeglądzie z 2010 roku (14 osób) 2% kwas salicylowy, w przeciwieństwie do 10% kwasu glikolowego, nie zwiększał wrażliwości skóry na promieniowanie UV, ale to pojedyncze dane.

PHA: kwasy dla skóry wrażliwej, z mniejszą ilością dowodów

PHA proponuje się osobom, którym AHA szczypią lub łuszczą skórę, ale ich zalety opisują głównie przeglądy, bez dużych badań klinicznych. Grimes i wsp. (2004) opisali PHA jako kompatybilne ze skórą wrażliwą, w tym z trądzikiem różowatym i atopowym zapaleniem skóry, a także użyteczne po zabiegach kosmetycznych. Dodatkowo PHA mają działać nawilżająco (humektanty) i antyoksydacyjnie.

Przy trądziku różowatym, atopowym zapaleniu skóry albo skórze po zabiegach to lekarz decyduje, czy w ogóle sięgać po złuszczanie. Kwas nie leczy tych chorób, a stężenia w produktach różnią się między producentami.

Jak wprowadzać kwasy i czego z nimi nie łączyć?

Najczęstszym kosztem stosowania kwasów jest podrażnienie, dlatego zaczyna się od rzadkich aplikacji zgodnie z instrukcją producenta i dodaje kolejne dopiero wtedy, gdy skóra nie piecze ani się nie łuszczy. To zasada ostrożności: badań porównujących konkretne schematy nie znaleźliśmy.

  • Kilka składników złuszczających w jednej porze (kwasy z retinolem, z mocnym scrubem) zwiększa ryzyko podrażnienia. Retinoidy opisujemy w osobnym wpisie o retinolu i retinoidach.
  • Skóra świeżo po zabiegu lub z uszkodzonym naskórkiem wymaga przerwy w złuszczaniu. Jej długość ustala gabinet, który wykonał zabieg.
  • Przed laserem, peelingiem chemicznym lub mezoterapią zapytaj osobę wykonującą zabieg, czy i na jak długo odstawić kwasy.

Dlaczego po kwasach potrzebny jest filtr przeciwsłoneczny?

Kwasy AHA zwiększają wrażliwość skóry na słońce, więc w trakcie ich stosowania filtr przeciwsłoneczny jest konieczny. Według badań FDA po czterech tygodniach stosowania AHA wrażliwość skóry na rumień po UV wzrosła o 18%, a wrażliwość na uszkodzenia komórek wywołane UV średnio się podwoiła. Tydzień po odstawieniu różnic już nie stwierdzono.

FDA zaleca stosowanie filtra, noszenie osłaniającej odzieży i ograniczanie ekspozycji na słońce w trakcie używania produktu oraz przez tydzień po jego odstawieniu. Wybór filtra opisujemy w osobnym tekście o filtrach SPF 30 i 50.

Peelingi gabinetowe: gdzie kończy się pielęgnacja domowa?

Peelingi w gabinecie używają wyższych stężeń niż kosmetyki do domu i dzielą się według głębokości działania. W przeglądzie Rendon i wsp. z 2010 roku peelingi powierzchowne obejmowały kwas glikolowy w stężeniu 20-70%, kwas salicylowy 20-30% i kwas trichlorooctowy (TCA) 10-20%. Granice między głębokościami są płynne, więc o doborze decyduje osoba wykonująca zabieg.

Według komunikatu Ministerstwa Zdrowia z 23 stycznia 2026 roku peelingi medyczne średniogłębokie i głębokie wykonują wyłącznie lekarze (stan na październik 2026). Komunikat nie rozstrzyga wprost o peelingach powierzchownych. Ogólny przegląd metod znajdziesz w przewodniku po zabiegach medycyny estetycznej, a zasady postępowania po zabiegu w tekście o pielęgnacji po zabiegach inwazyjnych.

Który kwas do jakiej skóry?

Dobór kwasu zaczyna się od celu pielęgnacji i od tolerancji skóry. Wskazówki mają charakter ogólny i opierają się na przeglądach oraz wytycznych.

  • Skóra tłusta z zaskórnikami lub trądzikiem: kwas salicylowy w produktach bez recepty, najlepiej po rozmowie z dermatologiem. Leczenie trądziku omawiamy w tekście o sposobach na trądzik.
  • Szorstka skóra i przebarwienia po słońcu: AHA, zwykle kwas glikolowy. Rodzaj przebarwienia wymaga rozpoznania (jak odróżnić melasmę, przebarwienia pozapalne i plamy starcze), bo kwasy nie działają na wszystkie jednakowo.
  • Skóra wrażliwa i reaktywna: PHA albo rezygnacja ze złuszczania, jeśli podrażnienie nawraca.
  • Skóra dojrzała bez stanów zapalnych: AHA lub PHA, zależnie od tolerancji.

O całościowej pielęgnacji piszemy w przewodniku po skórze. Osobom martwiącym się bliznami po trądziku polecamy tekst o leczeniu blizn.

Kiedy iść do lekarza?

Objawy, które nie mijają po odstawieniu preparatu, wymagają oceny dermatologa. Konsultacja jest też potrzebna w tych sytuacjach:

  • pieczenie, świąd lub obrzęk, które nie ustępują po odstawieniu kwasu,
  • sączące się lub bolesne zmiany poza typowymi miejscami trądziku,
  • rumień utrzymujący się tygodniami albo nowe, ciemniejsze plamy,
  • nasilenie trądziku lub chorób skóry (trądzik różowaty, atopowe zapalenie skóry) po rozpoczęciu stosowania kwasów,
  • ciąża lub karmienie piersią przed rozpoczęciem stosowania każdego kwasu.

Często zadawane pytania

AHA czy BHA do trądziku?
W trądziku z zaskórnikami pierwszeństwo ma kwas salicylowy (BHA), bo wytyczne AAD z 2024 roku wymieniają go wśród metod miejscowych, choć z rekomendacją warunkową. Dla AHA w trądziku nie znaleźliśmy porównywalnych zaleceń. Kwasy uzupełniają leczenie, ale go nie zastępują, więc przy nasilonym trądziku potrzebna jest konsultacja dermatologa.
Od jakiego stężenia zacząć kwas glikolowy?
W kosmetykach do domu według FDA panel CIR przyjął stężenie AHA do 10% przy pH co najmniej 3,5. Konkretnej wartości na start nie podajemy, bo nie znaleźliśmy badań porównujących schematy. Zacznij od produktu o niskim stężeniu, stosuj go rzadko, zgodnie z instrukcją producenta, i obserwuj, czy skóra piecze lub się łuszczy.
Czy PHA są mniej skuteczne od AHA?
Nie znaleźliśmy badań, które by to rozstrzygały. Przeglądy opisują PHA jako kwasy o działaniu zbliżonym do AHA, ale słabiej drażniące, co może mieć znaczenie przy skórze wrażliwej. Dowody opierają się głównie na przeglądach i małych badaniach, więc trudno ocenić, czy ostateczny efekt jest taki sam jak po AHA.
Czy można łączyć kwasy z retinolem?
Nie znaleźliśmy badań, które wskazywałyby bezpieczny schemat łączenia. Retinoidy i kwasy złuszczające razem zwiększają ryzyko podrażnienia, dlatego stosowanie ich w tym samym czasie warto ustalić z dermatologiem. U skóry wrażliwej rozsądnie jest zacząć od jednego składnika i dodawać drugi dopiero wtedy, gdy pierwszy jest dobrze tolerowany.
Czy kwasy można stosować latem?
Można, o ile skóra jest chroniona przed słońcem. Według FDA po czterech tygodniach stosowania AHA wrażliwość skóry na rumień po UV rośnie o 18%, a po tygodniu od odstawienia różnic nie ma. Dlatego w trakcie stosowania i przez tydzień po odstawieniu zalecane są filtr, odzież ochronna i ograniczenie ekspozycji na słońce.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Zasady redakcyjne opisujemy w metodyce redakcyjnej.